Türkçe bir yazı karakteri seçmeden önce: İ, ı, ş, ğ testi.

Bir fontun Türkçeyi desteklediğini çoğu zaman şöyle anlarız: önizleme kutusuna “ş” yazar, harf görünüyorsa geçeriz. DIMENSION’ın kimliği için ana yazı karakterini seçerken bu bize yetmedi. Çünkü Türkçe desteği tek bir harfin varlığından değil, yedi ayrı ayrıntının birlikte doğru çalışmasından oluşuyor.

Bu yazıda o yedi ayrıntıyı test olarak tarif ediyoruz. Kendi seçtiğimiz Satoshi’yi ve web’de en sık gördüğümüz altı Google fontunu aynı testlerden geçirdik: Inter, Montserrat, Poppins, Roboto, Open Sans ve Lato. Ölçümler 3 Ekim 2026’da, Chrome’da, fontların o gün sunulan dosyalarıyla yapıldı. Yazının sonunda aynı testleri kendi fontunuzda çalıştıracağınız bir sayfa var.

Önce sonuç.

Font	Türkçe harfler	₺	fi (Türkçede)	Başlık satır aralığı	Türkçe kerning
Satoshi	Tam	Yok	Kapanıyor	1,12	Tutarlı
Inter	Tam	Var	Bitişik yok	1,16	Tutarlı
Montserrat	Tam	Var	Kapanıyor	1,10	Tutarlı, ı için ayrıca sıkı
Poppins	Tam	Var	Bitişik yok	1,17	Ölçülmedi*
Roboto	Tam	Var	Kapanıyor	1,12	Tutarlı
Open Sans	Tam	Yok	Açık, nokta duruyor	1,16	Ölçülmedi*
Lato	İ, Ş, ş, Ğ, ğ yok	Yok	Açık, nokta kayboluyor	—	Tutarlı

En büyük sürpriz Lato oldu: Google Fonts’un sunduğu dosyalarda Türkçenin beş temel harfi yok. Satoshi’de ise tek eksik ₺ işareti. Ayrıntılar aşağıda.

1. Harf seti: eksik harf, iki font demek.

Türkçe için gereken set kısa: İ ı Ş ş Ğ ğ Ç ç Ö ö Ü ü. Bazı kelimelerde  â Î î Û û da geçer. Bir harf fontta yoksa tarayıcı hata vermez; o harfi sıradaki yedek fonttan çizer. Sonuç, aynı kelimenin içinde iki ayrı yazı karakteri olur.

Lato’nun durumu öğretici. Google’ın CSS dosyası Lato için “latin-ext” alt kümesini tanımlıyor ve tarayıcı bu dosyayı indiriyor. Ama dosyanın içinde İ, Ş, ş, Ğ ve ğ yok. Bunu, dosyayı tek başına yükleyerek ikinci kez doğruladık. Yani “Latin Extended destekli” görünen bir fontun da harf harf kontrol edilmesi gerekiyor.

Nasıl test edilir: önizlemeye yalnız “ş” değil, tam bir Türkçe cümle yazın. Klasik pangram işe yarar: “Pijamalı hasta yağız şoföre çabucak güvendi.” Aynı cümleyi büyük harfle de yazın ve diğerlerinden kalın, ince ya da farklı biçimli görünen tek bir harf arayın.

2. Büyük harf: fontun değil, sayfanın işi.

Türkçede iki ayrı i vardır: noktalı i’nin büyüğü İ, noktasız ı’nın büyüğü I. “Kır” ile “kir” iki ayrı kelime. Bir başlığı CSS ile büyük harfe çevirdiğinizde (text-transform: uppercase) i harfinin İ mi I mı olacağına font değil, sayfanın dil etiketi karar verir.

Sayfada lang="tr" yoksa “istanbul” büyük harfe “ISTANBUL” olarak döner. Bu sitede yazı kategorileri CSS ile büyük harfe çevriliyor; bu yazının üstündeki “Kimlik” etiketinin “KİMLİK” görünmesinin tek nedeni sayfanın Türkçe olarak işaretli olması. Sayfanın içinde İngilizce bir bölüm varsa yalnız o bölümü lang="en" ile işaretleyin.

İki test birbirine bağlı: dil etiketi doğru olsa bile fontta İ yoksa (Lato gibi), büyük harfe çevrilen her başlıkta yine iki font görürsünüz.

3. Ş: çengel, virgül değil.

Türkçe ş (U+015F) altında çengel taşır. Romence ș (U+0219) ise virgül. Bazı fontlar ikisini aynı biçimde çizer ya da Türkçe ş’yi virgülle gösterir. Bu durumda harf okunur ama yanlış görünür, özellikle büyük puntoda.

Testimizdeki yedi fontun hepsi bu iki harfi farklı çizdi. Yine de az bilinen bir ailede ya da bir başlık fontunda ilk bakacağınız yer burası olsun: “ş ș” yazın ve iki işaretin aynı olup olmadığına bakın.

4. fi bitişiği: noktası kaybolan i.

Birçok font, f ile i yan yana geldiğinde ikisini tek bir işarette birleştirir. Buna bitişik harf (ligatür) denir ve İngilizcede metni daha düzgün gösterir. Ama bitişik işarette i’nin noktası f’nin kancasına karışırsa Türkçede “fiyat” “fıyat” gibi okunur.

İyi hazırlanmış fontlar bu bitişiği Türkçe metinde kendiliğinden kapatır. Bunu sağlayan OpenType özelliğinin adı locl (yerel biçimler); tarayıcı da hangi dilde olduğunu yine lang etiketinden öğrenir.

• Satoshi, Montserrat, Roboto: bitişik var, Türkçede kapanıyor.
• Inter, Poppins: varsayılan olarak fi bitişiği kullanmıyor.
• Open Sans: bitişik Türkçede de açık, ama işaret i’nin noktasını koruyor; okumayı bozmuyor.
• Lato: bitişik Türkçede de açık ve nokta kayboluyor.

Fontunuz bu testi geçemiyorsa, Türkçe metinlerde bitişikleri CSS ile kapatabilirsiniz. Kerning bundan etkilenmez:

:lang(tr) {
  font-variant-ligatures: no-common-ligatures;
}

5. Büyük harf işaretleri satır aralığını değiştirir.

İ’nin noktası ve Ğ’nin şapkası, büyük harflerin üst çizgisinin epey üstüne çıkar. Sıkı satır aralığıyla dizilmiş çok satırlı bir başlıkta, alt satırdaki bu işaretler üst satırdaki g, y ve p kuyruklarına değebilir.

Ölçtük: Satoshi’de yalnız Latin harfler için gereken en sıkı satır aralığı 0,95 civarında. İ ve Ğ hesaba katılınca 1,11’i geçiyor. Diğer fontlarda tablo benzer: Inter’de 0,94’ten 1,16’ya, Montserrat’ta 0,94’ten 1,09’a, Roboto’da 0,96’dan 1,11’e. Yani Türkçe bir başlık, aynı fontla dizilmiş İngilizce bir başlıktan 0,15 ile 0,2 em arası daha fazla dikey alan istiyor.

Kendi sitemizde proje başlıkları 0,96 satır aralığıyla dizili. Tek satırlık başlıklarda sorun çıkmıyor; ama bu yazının başlığı gibi uzun, çok satırlı Türkçe başlıklar için satır aralığını 1,12’ye çıkardık. Kuralımız şu: satır aralığı fontun Türkçe değerinin altındaysa, satır sonlarını elle kontrol et.

6. Harf aralığı: Tü, Yö ve noktasız ı.

Kerning, bazı harf çiftlerinin arasını göz için ayarlar: “To” ya da “Yo” gibi. Türkçe çiftlerin de Latin karşılıklarıyla tutarlı olması gerekir: font “Tu”yu sıkıştırıyorsa “Tü”yü, “Yi”yi sıkıştırıyorsa noktasız “Yı”yı da.

Bu testte sorun çıkmadı ama ayrıntılar fontların Türkçeye ne kadar özen gösterdiğini anlatıyor. Satoshi “Tü”ye “Tu” ile aynı aralığı veriyor (−60), “Yö”ye “Yo” ile aynı (−94). Inter “Tü”yü “Tu”dan biraz daha az sıkıştırıyor (−51’e −74); büyük olasılıkla noktalar T’nin koluna değmesin diye. Montserrat ise noktasız ı’yı i’den daha çok sıkıştırıyor (Yı −39, Yi −11): noktanın bıraktığı boşluk düşünülmüş. Değerler em’in binde biri cinsinden.

7. ₺ ve alt küme: yedek fonta düşen harfler.

Türk lirası işareti 2012’de geldi ve hâlâ birçok fontta yok. Testimizde Satoshi, Open Sans ve Lato’da ₺ bulunmuyor. Fiyat yazan bir yüzeyde tarayıcı ₺’yi başka bir fonttan çizer ve işaret rakamlardan kalın ya da ince durur. İki çözüm var: “TL” yazmak ya da yalnız bu karakter için ayrı bir yedek font tanımlamak.

/* yalnız ₺ için ayrı kaynak */
@font-face {
  font-family: "Marka";
  src: url("/fonts/tl-isareti.woff2") format("woff2");
  unicode-range: U+20BA;
}

Alt küme meselesi ise yer değiştirdi. Yıllarca verilen “Google Fonts bağlantısına &subset=latin-ext ekleyin” tavsiyesi bugün gereksiz: Google, hem eski hem yeni adres biçiminde bütün alt kümeleri kendiliğinden sunuyor. Bunu da 3 Ekim’de denedik. Sorun artık fontu kendi sunucunuza indirirken başlıyor. Yalnız Google’ın “latin” alt kümesini alırsanız ğ, ş ve İ dışarıda kalıyor; ı, ç, ö ve ü içeride. Hata bu yüzden ilk bakışta fark edilmiyor.

Satoshi’yi neden seçtik.

Satoshi, marka rehberimizde başlıktan gövde metnine kadar tek ana aile. Testlerden şöyle geçti: Türkçe harflerin hepsi var, ş çengeli doğru, fi bitişiği Türkçede kapanıyor, Türkçe çiftlerin kerning’i Latin karşılıklarıyla aynı. Eksik olan ₺: şu an fiyat göstermiyoruz, gösterirsek “TL” yazacağız. Satır aralığını da yukarıdaki kurala bağladık.

Tipografi kararlarının tamamını marka sistemimizin tipografi bölümünde, kimliğin geri kalanını DIMENSION kimlik sistemi projesinde görebilirsiniz.

Kendi fontunuzu deneyin.

Testleri tek bir HTML dosyasında topladık. İndirin, tarayıcıda açın, font adını yazın. Kurulu fontlarınızı ya da Google Fonts’taki aileleri deneyebilirsiniz. Dosya hiçbir yere veri göndermez; yalnız Google Fonts kutusu işaretliyse fontu Google’dan ister.

Tarayıcı kullanmadan, örneğin bir tasarım programında denemek için şu üç satır yeterli:

Pijamalı hasta yağız şoföre çabucak güvendi.
PİJAMALI HASTA YAĞIZ ŞOFÖRE ÇABUCAK GÜVENDİ.
fiyat, fikir, film · Tür, Yön, Yıl · ş ș · 1.250 ₺

• Türkçe harflerin hepsi aynı fonttan mı geliyor?
• Sayfada lang="tr" var mı?
• ş çengelli mi, ș’den ayrı mı?
• “fiyat” Türkçe metinde noktalı mı?
• Çok satırlı başlıkta İ ve Ğ üst satıra değiyor mu?
• “Tü”, “Yö”, “Yı” aralıkları Latin karşılıklarıyla tutarlı mı?
• ₺ var mı, kendi sunucunuzdaki dosyada latin-ext alt kümesi var mı?

Yöntem.

Testler 3 Ekim 2026’da Chrome’da yapıldı. Satoshi Fontshare dosyasından, diğer altı font Google Fonts’un o gün sunduğu dosyalardan, 400 ağırlıkta ve 120 piksel boyutta ölçüldü. Harf varlığı, kerning ve satır aralığı tarayıcının metin ölçümüyle, ş ve fi testleri piksel karşılaştırmasıyla belirlendi. Lato ve Open Sans’taki eksikleri latin-ext dosyasını tek başına yükleyerek, fi sonuçlarını büyütülmüş görüntülerle ikinci kez doğruladık. Büyük harf davranışı için MDN’nin text-transform sayfasına bakabilirsiniz. Fontlar güncellendikçe sonuçlar değişebilir; test sayfası her zaman güncel durumu gösterir.

Tipografi seçimini kimlik çalışmasının bir parçası olarak ele alıyoruz; kapsamın tamamı kurumsal kimlik sayfamızda.